فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٦٩٥ - قوه فاعلى و انفعالى و تقسيم هر كدام

سپس فاقد الشّعور از قسم دوّم يا تقوّمش بمحلّ بوده و يا خودش مقوّم محلّ‌

مى‌باشد.

و مقوّم نيز يا در شيى‌ء بسيط فرض شده و يا در مركّب فلذا چ نين گ فته‌ايم:

شرح فارسى:

توضيح‌

قوّه فاعلى و انفعالى و تقسيم هر كدام‌

قوّه از نظر فعل و قبول فعل بر دو قسم است:

١- قوّه انفعالى.

٢- قوّه فاعلى.

قوّه انفعالى: مقصود از اين قوّه چ نان چ ه قبلا اشاره شد حالتى است كه بواسطه‌

آن شيى‌ء آماده براى پ ذيرفتن اثر مؤثّرات مى‌باشد و آن بر دو قسم است:

الف: آنكه اثر واحدى را قبول كند همچون فلك كه داراى يك حركت‌

وضعيّه است.

ب: آثار متعدّد را بپذيرد و آن نيز بر دو نوع است:

اوّل: آنكه آثار محدود و متناهى باشد نظير قوّه انفعاليّه‌اى كه در حيوان‌

است و باعث پ ذيرفتن آثار متعدّد و معدودى مى‌شود از قبيل « سرور، حزن، تعجّب،

عضب، اشتهاء» و امثال آن.

دوّم: آنكه آثار غير محدود و نامتناهى باشند مانند قوّه انفعاليّه‌اى كه در

هيولاى اوّل (مادّة الموادّ) است و سبب قبول آثار كثيره غير متناهى است چ ه آنكه‌

عوارض و حالات طاريه بر اشياء در حقيقت از عوارض هيولاى اوّلى مى‌باشد و

بديهى است كه اين آثار نهايت و غايتى ندارد.

البتّه مخفى نباشد كه مقصود از غير متناهى در اينجا و در بسيارى از موارد

كثرت فوق العاده است چ ه آنكه عالم و كافّه ما سوى متناهى و محدود مى‌باشند.

قوّه فاعلى: مراد از اين قوّه نيرو و حرارتى است كه شيى‌ء بواسطه آن آثارى را